سکته مغزی در جوانان؛ علائم هشدار و عوامل خطر
سکته مغزی در ذهن بیشتر ما بیماری پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هاست. همین تصور باعث می‌شود جوانی که ناگهان دستش ضعیف شده یا حرف زدنش به هم ریخته، علائم را به خستگی، استرس یا افت فشار نسبت دهد و ساعت‌ها صبر کند. در حالی که بین ۱۰ تا ۱۵ درصد سکته‌های مغزی در افراد ۱۸ تا ۵۰ ساله اتفاق می‌افتد و بررسی‌ها نشان داده‌اند شمار سکته در بزرگسالان جوان در دهه‌های اخیر بیشتر شده است.
سکته مغزی یعنی خون‌رسانی به بخشی از مغز قطع شود. یا رگ با لخته بسته می‌شود، که به آن «سکته ایسکمیک» می‌گویند، یا رگ پاره می‌شود و خونریزی داخل مغز رخ می‌دهد، که «سکته خونریزی‌دهنده» نام دارد. در هر دو حالت، سلول‌های مغز در عرض دقیقه‌ها شروع به از بین رفتن می‌کنند.
کارت هشدار: این علائم یعنی همین حالا ۱۱۵
|
نشانه |
چه چیزی را ببینید |
|---|---|
|
تعادل |
از دست دادن ناگهانی تعادل یا ناتوانی در راه رفتن |
|
چشم |
تاری یا از دست رفتن ناگهانی دید در یک یا هر دو چشم، یا دوبینی |
|
صورت |
کج شدن یک طرف صورت؛ از فرد بخواهید لبخند بزند |
|
دست |
ضعف یا بی‌حسی ناگهانی یک دست یا پا؛ از فرد بخواهید هر دو دست را بالا نگه دارد |
|
گفتار |
صحبت کردن نامفهوم، کشیده یا ناتوانی در پیدا کردن کلمه‌ها |
|
زمان |
زمان شروع علائم را یادداشت کنید و فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید |
انجمن سکته آمریکا همین علائم را به‌عنوان نشانه‌های اصلی سکته معرفی می‌کند. سردرد ناگهانی و بسیار شدید، که فرد آن را «بدترین سردرد عمرش» توصیف می‌کند، هم می‌تواند نشانه خونریزی مغزی باشد و تماس فوری با اورژانس را لازم دارد.
علائمی که کمتر شناخته شده‌اند
سکته همیشه با فلج یک طرف بدن شروع نمی‌شود. گیجی ناگهانی، ناتوانی ناگهانی در فهمیدن حرف دیگران، سرگیجه شدید همراه با استفراغ و عدم تعادل، و اختلال ناگهانی در بلعیدن هم ممکن است نشانه سکته باشند. سکته‌های ناحیه پشت مغز، که مرکز تعادل در آن است، بیشتر با همین علائم دیده می‌شوند و گاهی با مسمومیت غذایی یا مشکل گوش اشتباه گرفته می‌شوند.
دقایق اول؛ چه کنیم و چه نکنیم
- فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید. بیمار را با ماشین شخصی جابه‌جا نکنید؛ کادر اورژانس از همان مسیر، بیمارستان مجهز به درمان سکته را خبر می‌کند.
- زمان شروع علائم را دقیق یادداشت کنید. اگر بیمار با علائم از خواب بیدار شده، آخرین ساعتی که سالم دیده شده، ملاک است.
- به بیمار غذا، آب یا دارو ندهید. آسپرین ممکن است در سکته خونریزی‌دهنده آسیب‌زا باشد و بلع بیمار سکته‌ای ممکن است مختل باشد.
- صبر نکنید که علائم خودش خوب شود. حتی اگر علائم بعد از چند دقیقه برطرف شد، باز هم مراجعه فوری لازم است.
وقتی علائم خودبه‌خود برطرف می‌شود
اگر علائم سکته چند دقیقه طول بکشد و بعد کاملاً برطرف شود، ممکن است «حمله ایسکمی گذرا» باشد؛ یعنی رگ برای مدت کوتاهی بسته شده و دوباره باز شده است. حمله ایسکمی گذرا یک هشدار جدی است. خطر سکته کامل در روزهای بعد از آن بالاست و بررسی فوری در بیمارستان، احتمال سکته را کم می‌کند.
چرا جوان‌ها سکته می‌کنند؟
عوامل خطر آشنا، در سنی کمتر
فشار خون بالا، کشیدن سیگار و قلیان، دیابت، چربی خون بالا، چاقی و کم‌تحرکی، همان عوامل خطری هستند که در سالمندان هم دیده می‌شوند. این عوامل حالا در سنین پایین‌تر شایع‌ترند. بسیاری از جوان‌ها هرگز فشار خونشان را اندازه نگرفته‌اند و نمی‌دانند فشار خون بالا دارند.
علت‌هایی که در جوانان بیشتر دیده می‌شوند
- پارگی دیواره شریان گردنی: لایه داخلی یکی از شریان‌های گردن پاره می‌شود و لخته تشکیل می‌شود. پارگی دیواره شریان گردنی ممکن است بعد از ضربه به گردن، تصادف یا حرکت ناگهانی و شدید گردن اتفاق بیفتد و گاهی با درد یک طرف گردن یا سر شروع می‌شود.
- علت‌های قلبی: برخی بیماری‌های دریچه‌های قلب، ریتم‌های نامنظم و «سوراخ بیضی باز»، یعنی منفذی بین دو حفره بالایی قلب که بعد از تولد بسته نشده، می‌توانند مسیری برای رسیدن لخته به مغز باشند.
- مصرف مواد: مت‌آمفتامین یا «شیشه» و کوکائین، با بالا بردن ناگهانی فشار خون و آسیب به رگ‌ها، از علت‌های مهم سکته در جوانان هستند.
- میگرن همراه با اورا: اورا یعنی علائم عصبی موقتی، مثل جرقه‌های نورانی یا خطوط زیگزاگ در دید، که قبل از سردرد ظاهر می‌شوند. در زنانی که این نوع میگرن دارند، کشیدن سیگار و مصرف قرص‌های ضدبارداری حاوی استروژن، خطر سکته را بیشتر می‌کند.
- بارداری و ماه‌های اول بعد از زایمان: در این دوره، خون راحت‌تر لخته می‌شود و فشار خون بارداری هم می‌تواند خطر را بالا ببرد.
- اختلال‌های انعقادی و بیماری‌های خودایمنی: برخی بیماری‌های ارثی یا اکتسابی، خون را مستعد لخته شدن می‌کنند.
- آنوریسم مغزی: آنوریسم یعنی برآمدگی بادکنکی در دیواره یک رگ مغز. پاره شدن آنوریسم باعث خونریزی شدید اطراف مغز می‌شود و معمولاً با سردرد ناگهانی و بسیار شدید شروع می‌شود.
در بیمارستان چه اتفاقی می‌افتد؟
اولین قدم، تصویربرداری فوری از مغز است تا مشخص شود سکته از نوع لخته است یا خونریزی؛ چون درمان این دو کاملاً متفاوت است.
- در سکته ناشی از لخته: داروی حل‌کننده لخته، اگر شرایط لازم وجود داشته باشد، تا ۴ ساعت و نیم بعد از شروع علائم تجویز می‌شود. در بسته شدن رگ‌های بزرگ مغز، لخته را می‌توان با یک کاتتر از داخل رگ بیرون کشید. برای این روش، که «ترومبکتومی» نام دارد، بسته به شرایط بیمار و نتیجه تصویربرداری، تا ۲۴ ساعت بعد از شروع علائم فرصت وجود دارد. اما در هر دو درمان، هرچه زودتر شروع شود، بخش بیشتری از مغز نجات پیدا می‌کند.
- در سکته خونریزی‌دهنده: کنترل دقیق فشار خون و برگرداندن اثر داروهای رقیق‌کننده خون، درمان اصلی است. در برخی بیماران، مثل خونریزی بزرگ داخل مغز یا پارگی آنوریسم، جراحی لازم می‌شود. این جراحی‌ها را متخصص جراحی مغز و اعصاب انجام می‌دهد. آنوریسم پاره‌شده را با جراحی باز یا با روش‌هایی از داخل رگ می‌بندند تا دوباره خونریزی نکند.
بعد از سکته؛ پیدا کردن علت
در جوانی که سکته کرده، پیدا کردن علت برای جلوگیری از سکته دوباره ضروری است. بررسی معمولاً شامل تصویربرداری از رگ‌های گردن و مغز، اکوکاردیوگرافی قلب، ثبت طولانی ریتم قلب و آزمایش‌های خون است. پیگیری، کنترل عوامل خطر و برنامه پیشگیری را یک متخصص مغز و اعصاب در تهران یا شهر خودتان انجام می‌دهد. توان‌بخشی، یعنی فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی، از همان روزهای اول شروع می‌شود و بیشترین بهبود معمولاً در ماه‌های اول اتفاق می‌افتد.
افسردگی بعد از سکته شایع است و بهبود جسمی را هم کند می‌کند. اگر بیمار بعد از سکته غمگین، بی‌انگیزه یا گوشه‌گیر شده، موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
پیشگیری؛ کارهایی که از امروز می‌شود کرد
- فشار خونتان را بدانید: از ۱۸ سالگی دست‌کم هر چند سال یک‌بار، و اگر عامل خطر دارید سالی یک‌بار، فشار خون را اندازه بگیرید.
- سیگار و قلیان را کنار بگذارید: کشیدن دخانیات یکی از قوی‌ترین عوامل خطر سکته در جوانان است.
- از مواد محرک دوری کنید: حتی یک‌بار مصرف شیشه یا کوکائین می‌تواند باعث سکته شود.
- قند و چربی خون را چک کنید: به‌خصوص اگر اضافه‌وزن یا سابقه خانوادگی دیابت و بیماری قلبی دارید.
- اگر میگرن با اورا دارید: درباره روش پیشگیری از بارداری و ترک سیگار با پزشک صحبت کنید.
- با گردنتان مهربان باشید: از حرکت‌های ناگهانی و شدید گردن، مثل «ترق کردن» گردن به‌دست افراد غیرمتخصص، پرهیز کنید.
- تحرک داشته باشید: دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط در هفته، مثل پیاده‌روی تند.
- خروپف بلند را جدی بگیرید: آپنه خواب درمان‌نشده با فشار خون بالا و ریتم نامنظم قلب ارتباط دارد و خطر سکته را بیشتر می‌کند.
پرسش‌های رایج
استرس باعث سکته می‌شود؟
استرس مزمن به‌تنهایی علت مستقیم سکته نیست، اما با بالا بردن فشار خون، بد شدن خواب و عادت‌هایی مثل سیگار کشیدن و پرخوری، خطر سکته را بیشتر می‌کند. در بررسی‌های بزرگ بین‌المللی، استرس روانی در کنار فشار خون بالا، سیگار و کم‌تحرکی، از عوامل خطر قابل تغییر سکته شناخته شده است.
بعد از سکته کی می‌توانم دوباره رانندگی کنم؟
زمان برگشت به رانندگی برای همه یکسان نیست. پزشک بر اساس بهبود دید، قدرت دست و پا، سرعت واکنش و تمرکز تصمیم می‌گیرد. تا زمانی که پزشک اجازه نداده، رانندگی نکنید.
پیگیری بعد از ترخیص؛ بدون رفت‌وآمد
دوره بعد از ترخیص پر از سؤال است: داروها، کنترل فشار خون، زمان برگشت به کار و رانندگی. مشاوره تلفنی با پزشک در دکتریاب این امکان را می‌دهد که برای این سؤال‌ها و برای کنترل فشار خون، قند و چربی خون، تلفنی با متخصص مغز و اعصاب، متخصص قلب یا متخصص داخلی حرف بزنید. برای بیماری که هنوز در راه رفتن مشکل دارد، حذف رفت‌وآمدهای غیرضروری کمک بزرگی است. فهرست متخصصان مغز و اعصاب و جراحان مغز و اعصاب هر شهر هم در دکتریاب در دسترس است.
یادتان باشد: مشاوره تلفنی برای علائم تازه سکته مناسب نیست. هر علامت جدید، حتی اگر خفیف یا گذرا باشد، تماس فوری با ۱۱۵ را لازم دارد.
نظر شما