چگونه تصادف نکنیم؟ از رانندگی ایمن تا نگهداری خودرو
تصادف فقط چند خط و خش روی بدنه یا هزینه تعمیر خودرو نیست. گاهی یک برخورد ساده میتواند برنامه چند روز یا حتی چند ماه زندگی را به هم بزند؛ از خسارت مالی و دردسر تعمیر خودرو گرفته تا آسیبهای جسمی، استرس بعد از حادثه و نگرانی درباره اینکه آیا خودرو بعد از تعمیر دوباره مثل قبل خواهد شد یا نه. به همین دلیل، وقتی صحبت از چگونه تصادف نکنیم میشود، موضوع فقط رعایت چند قانون رانندگی نیست؛ باید مجموعهای از رفتار راننده، شرایط جاده و وضعیت فنی خودرو را در نظر گرفت.
در ایران، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا میکند. راننده ممکن است در یک مسیر شهری با ترافیک و موتورسیکلتها مواجه شود و چند ساعت بعد در جادهای بینشهری با سرعت بالاتر، بارندگی، مه، پیچهای خطرناک یا سطح نامناسب جاده رانندگی کند. گزارشهای سازمان جهانی بهداشت نیز نشان میدهد که ایمنی جاده یک موضوع چند عاملی است و کاهش تصادفات به رفتار راننده، ایمنی خودرو، زیرساخت و اجرای قوانین وابسته است.
پس برای پیشگیری از تصادف باید از یک سوال ساده شروع کرد: چه چیزهایی در اختیار خودمان است که میتوانیم قبل از حادثه کنترل کنیم؟
برای اشتباه دیگران آماده باشید
یکی از اصول مهم رانندگی ایمن این است که فقط بر اساس رفتار خودمان تصمیم نگیریم. ممکن است شما سرعت مناسبی داشته باشید، راهنما بزنید و فاصله را رعایت کنید، اما راننده دیگری ناگهان تغییر مسیر دهد، بدون توجه وارد مسیر شما شود یا ترمز شدیدی بگیرد.
حفظ فاصله با خودروی جلویی، نگاه کردن به چند خودرو جلوتر، پرهیز از ماندن طولانی در نقطه کور خودروهای دیگر و کاهش سرعت در موقعیتهای مشکوک، چند رفتار ساده در همین راستا هستند. در راهنمای رسمی Highway Code نیز تاکید شده که راننده باید فاصلهای داشته باشد که در صورت ترمز ناگهانی خودروی جلویی، امکان توقف ایمن فراهم باشد و در شرایط خیس این فاصله بیشتر شود.
سرعت مجاز همیشه سرعت مناسب نیست
یکی از اشتباهات رایج این است که راننده تصور کند تا زمانی که از عدد درجشده روی تابلو عبور نکرده، سرعتش کاملاً ایمن است. در حالی که سرعت مناسب به وضعیت جاده، دید، ترافیک، آبوهوا و توانایی کنترل خودرو بستگی دارد.
مثلاً سرعتی که در یک جاده خشک و خلوت قابل کنترل است، ممکن است در بارندگی یا مه مناسب نباشد. در مسیرهای کوهستانی و جادههای پرپیچ نیز باید فرصت کافی برای واکنش به خودروهای روبهرو، موانع و تغییرات مسیر وجود داشته باشد.
فاصله طولی، چند ثانیه فرصت اضافه میکند
ترمز ناگهانی یکی از موقعیتهایی است که تفاوت بین «نزدیک بود تصادف کنم» و «تصادف کردم» ممکن است فقط چند ثانیه باشد.
فاصله طولی مناسب به راننده اجازه میدهد ابتدا خطر را ببیند، سپس واکنش نشان دهد و بعد خودرو را متوقف کند. هرچه سرعت بالاتر باشد یا سطح جاده لغزندهتر شود، نیاز به فاصله بیشتری وجود دارد.
یک روش کاربردی این است که فاصله را بهجای متر، بر اساس زمان بسنجید. یک نقطه ثابت کنار جاده را انتخاب کنید و زمانی که خودروی جلویی از آن عبور میکند، شمارش را شروع کنید. اگر شما خیلی سریع به همان نقطه رسیدید، فاصله کافی نیست. در شرایط بارندگی یا دید محدود، این فاصله باید بیشتر شود. راهنمای Highway Code نیز حداقل فاصله زمانی دو ثانیه را در شرایط مناسب پیشنهاد میکند و افزایش آن را در جاده خیس ضروری میداند.
کمربند ایمنی را حتی برای مسیر کوتاه ببندید
بعضی تصادفها دقیقاً در مسیرهایی اتفاق میافتند که راننده تصور میکند «چیزی نیست، نزدیک است». اما کوتاه بودن مسیر، احتمال حادثه را از بین نمیبرد.
مطالعات انجامشده در ایران نیز اهمیت کمربند ایمنی را در کاهش شدت آسیبهای ناشی از تصادف نشان دادهاند. در یک مطالعه منتشر شده توسط WHO درباره تهران، کمربند ایمنی بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای کاهش آسیب در تصادفات معرفی شده است.
اما اگر خودرو آماده نباشد، رانندگی خوب کافی نیست
تا اینجا بیشتر درباره رفتار راننده صحبت کردیم؛ اما یک بخش مهم ماجرا خود خودرو است. فرض کنید راننده فاصله مناسبی را رعایت کرده، سرعت را کم کرده و حواسش هم کاملاً جمع است. اگر در یک موقعیت اضطراری سیستم ترمز عملکرد مناسبی نداشته باشد، لاستیک چسبندگی کافی نداشته باشد یا خودرو به دلیل ایراد در سیستم تعلیق و جلوبندی پایداری لازم را نداشته باشد، بخشی از توانایی راننده برای کنترل حادثه از بین میرود.
برای مالکان خودروهای چینی، پیدا کردن قطعه سازگار با مدل و تیپ خودرو هم اهمیت زیادی دارد. تنوع خودروهایی مانند جک، امویام، چری، کیامسی، لیفان و سایر مدلهای چینی باعث شده انتخاب قطعه فقط بر اساس نام ظاهری آن همیشه کافی نباشد. در چنین شرایطی مراجعه به یک فروشگاه لوازم یدکی ماشین چینی که قطعات این خودروها را بهصورت تخصصی ارائه میکند، میتواند فرایند انتخاب را دقیقتر کند.
جلوبندی را قبل از تبدیل شدن به مشکل جدی بررسی کنید
یکی از بخشهایی که راننده ممکن است مدتها با علائم خرابی آن کنار بیاید، جلوبندی است. صدای تقتق هنگام عبور از دستانداز، لرزش فرمان، تغییر رفتار خودرو در پیچها یا احساس ناپایداری میتواند نشانهای برای بررسی سیستم تعلیق و جلوبندی باشد.
این علائم لزوما به معنی خراب بودن یک قطعه مشخص نیستند؛ ممکن است چند قطعه درگیر باشند و تشخیص دقیق باید توسط تعمیرکار انجام شود. اما نادیده گرفتن مشکل هم راهحل نیست.
برای خودرویی مانند جک S5، اگر بررسی فنی نشان دهد چند بخش از جلوبندی نیاز به تعویض دارند، بهتر از سریعا اقدام به خرید جلوبندی جک اس فایو و جایگزین کردن لوازم خراب کرد این موضوع فقط برای این خودرو حاکم نیست و باید در مواجه با چنین شرایطی در هر خودرو دیگری این اقدامات انجام شود تا از رانندگی ایمن و تحت کنترل اطمینان حاصل شود.
لاستیک و ترمز را دستکم نگیرید
در یک ترمز اضطراری، چند عامل باید همزمان درست عمل کنند: راننده باید بهموقع واکنش نشان دهد، سیستم ترمز باید عملکرد مناسبی داشته باشد و لاستیکها باید بتوانند نیروی ترمز را به سطح جاده منتقل کنند.
بنابراین بررسی لنت ترمز، دیسک، وضعیت لاستیک و فشار باد آنها اهمیت دارد. اگر هنگام ترمزگیری خودرو به یک سمت کشیده میشود، فرمان یا پدال لرزش غیرعادی دارد، صدای جدیدی شنیده میشود یا فاصله توقف بیشتر از حالت معمول احساس میشود، بهتر است خودرو بررسی شود.
از طرف دیگر، لاستیک فرسوده در جاده خیس میتواند شرایط را سختتر کند. در واقع حتی بهترین سیستم ترمز هم نمیتواند محدودیت چسبندگی لاستیک به سطح جاده را کاملاً جبران کند. همین موضوع یکی از دلایلی است که در منابع ایمنی رانندگی، شرایط لاستیک و سطح جاده در کنار سیستم ترمز مورد توجه قرار میگیرد.
شمع و وایر هم بخشی از نگهداری خودرو هستند
وقتی درباره پیشگیری از تصادف صحبت میکنیم، نباید هر قطعهای را مستقیماً «قطعه ایمنی» معرفی کنیم. شمع و وایر مثلا وظیفه اصلیشان در سیستم جرقهزنی و عملکرد موتور است، نه اینکه مانند ترمز مستقیماً خودرو را متوقف کنند.
اما نگهداری صحیح موتور نیز بخشی از آماده بودن خودرو برای رانندگی است. بد کار کردن موتور، لرزش، افت توان یا اختلال در شتابگیری میتواند در برخی موقعیتهای رانندگی مشکلساز شود؛ برای مثال هنگام ورود به مسیر اصلی، سبقت یا عبور از یک تقاطع.
در خودرویی مانند امویام 315، اگر علائم مربوط به سیستم جرقهزنی مشاهده شود، بهتر است پیش از تعویض قطعه علت مشکل مشخص شود. پس از تشخیص، هنگام خرید شمع و وایر اصلی ام وی ام 315 نیز باید سازگاری قطعه با مدل خودرو بررسی شود و انتخاب صرفا بر اساس قیمت انجام نشود. این موضوع اهمیت خود را زمانی مشخص میکند که خودرو شما در سرعت های بالا و در بزرگراهها خاموش شود که ممکن است اتفاقات بسیار جدی را حادث شود.
قبل از سفر، این پنج دقیقه را جدی بگیرید
لازم نیست برای هر بار روشن کردن خودرو یک بازدید کامل فنی انجام دهید؛ اما قبل از سفرهای طولانی، چند بررسی ساده میتواند جلوی دردسرهای بیشتری را بگیرد:
- فشار باد و وضعیت ظاهری لاستیکها را بررسی کنید.
- چراغهای جلو، عقب، ترمز و راهنما را امتحان کنید.
- اگر صدای جدیدی از موتور، ترمز یا جلوبندی شنیدهاید، آن را نادیده نگیرید.
- سطح مایعات مهم خودرو و وجود نشتی را بررسی کنید.
- برفپاککن و شیشهشوی را در شرایطی که احتمال بارندگی وجود دارد امتحان کنید.
- اگر خودرو هنگام ترمز یا حرکت به یک سمت کشیده میشود، قبل از سفر علت را مشخص کنید.
- لاستیک زاپاس و تجهیزات لازم برای شرایط اضطراری را همراه داشته باشید.
اگر تصادف کردیم، چه کنیم؟
با وجود همه این اقدامات، هیچ رانندهای نمیتواند احتمال تصادف را به صفر برساند. اگر حادثهای اتفاق افتاد، اولویت باید حفظ جان افراد و جلوگیری از حادثه دوم باشد.
بعد از تصادف، اگر شرایط اجازه میدهد خودرو را به محل امن منتقل کنید و از ایستادن بیدلیل در مسیر عبور خودروها خودداری کنید. وضعیت سرنشینان را بررسی کنید و در صورت وجود مصدوم، اقدامات امدادی و تماس با خدمات اضطراری را در اولویت قرار دهید.
بعد از آن، نوبت بررسی خسارت خودرو است. در خودروهای چینی ممکن است ظاهر خودرو تنها بخشی از خسارت را نشان دهد و لازم باشد قطعاتی مانند جلوبندی، سیستم تعلیق، قطعات بدنه یا اجزای دیگر توسط تعمیرکار بررسی شوند.
نظر شما